Το Μηνολόγιο-Το σπάνιο βυζαντινό χειρόγραφο που ανακαλύφθηκε στο Άγιον Όρος…

Το Μηνολόγιο-Το σπάνιο βυζαντινό χειρόγραφο που ανακαλύφθηκε στο Άγιον Όρος...
Μοιραστείτε το άρθρο...
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Email this to someone
email

Ο Anatol von Meibohm, βυζαντινολόγος στο Γερμανικό Πανεπιστήμιο της Πράγας, είχε επισκεφτεί την Ελλάδα για να μελετήσει τον Βυζαντινό Πολιτισμό. Μάλιστα, είχε μεταβεί τρεις φορές στο Άγιον Όρος, όπου για μήνες ολόκληρους μελετούσε διάφορα άγνωστα χειρόγραφα, μεταξύ των οποίων και ένα μοναδικό εικονογραφημένο Μηνολόγιο.

Το εντυπωσιακό αυτό Μηνολόγιο, αν και βρισκόταν στον κατάλογο της βιβλιοθήκης της Μονής Βατοπεδίου, παρέμενε άγνωστο στους πολλούς.

Ο Anatol von Meibohm έγραψε γι’ αυτό σχετικά:

«Από τότε που ο άνθρωπος άρχισε να παρατηρεί την πορεία του Ήλιου στον ουράνιο δρόμο του, ανακάλυψε τους ορισμούς για τους διάφορους σταθμούς του Ήλιου, για τις διάφορες θέσεις του κατά τη διάρκεια του έτους.

Ιανουάριος
Ιανουάριος

Στις διάφορες ομάδες των άστρων, που ο Ήλιος πλησιάζει κατά την ετήσια πορεία του, η ανθρώπινη φαντασία είδε σχήματα τεράτων ή ζώων. Κανείς δεν ξέρει πού και πότε ονομάστηκαν οι σταθμοί του Ήλιου με ονόματα ζώων.

Στη Βαβυλώνα ακόμα, στην αρχαία Ινδία, έως και το Περού και το Μεξικό, ακόμη και στις πιο αρχαίες εικόνες του Ουρανού και των ηλιακών ημερολογίων που έχουν διασωθεί, συναντά κανείς τις ίδιες ή παρεμφερείς μορφές, που σήμερα αποκαλούμε ζωδιακά σχήματα.

Φεβρουάριος
Φεβρουάριος

Πάντοτε ο ζωοφόρος Ήλιος τραβούσε πάνω του την προσοχή του ανθρώπου. Η ιστορία, λοιπόν, του ημερολογίου, του διακανονισμού του καιρού, είναι ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κεφάλαιο της ιστορίας του πολιτισμού. Σ’ αυτό βρίσκουμε αναρίθμητα ίχνη των αρχαίων θρησκευτικών συμβόλων και εορτών. Ο χριστιανικός πολιτισμός, άλλωστε, παρέλαβε από την παλαιά διαίρεση του έτους τους μήνες, αλλά και ορισμένες εορτές των περασμένων εποχών, καθώς επίσης και τον συμβολικό χαρακτηρισμό των δώδεκα σταθμών του Ήλιου.

Ο Βυζαντινός Πολιτισμός, ενδεδυμένος με όλο τον καθαρά χριστιανικό μανδύα του, υπήρξε ο πιστός φύλακας της αρχαίας παράδοσης στις μορφές της ζωής. Σε αυτόν χρωστούμε το ότι αργότερα ο πολιτισμός της Δυτικής Ευρώπης στηρίχθηκε στα γερά θεμέλια της αρχαιότητας, για να αναπτυχθεί και να φτάσει στο σημερινό του ύψος, χωρίς να χρειαστεί πάλι να αναζητήσει τον δρόμο από τη βαρβαρότητα.

Μάιος
Μάιος

Κάθε μνημείο της Βυζαντινής Εποχής μας δείχνει τον δεσμό με την αρχαιότητα του Πνεύματος και των Γραμμάτων.

Στη βιβλιοθήκη της Μονής Βατοπεδίου, στο όρος Άθως, ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1930 ένα πολύ ενδιαφέρον κειμήλιο του Βυζαντίου. Το Άγιον Όρος, παρά τις προσπάθειες πολλών σοφών, έχει ακόμα πλούτο άγνωστων θησαυρών. Κτισμένα από τους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες, μακριά από τα μεγάλα γεγονότα της παγκόσμιας Ιστορίας, τα μοναστήρια του Αγίου Όρους διαφύλαξαν τις συνήθειες και τα έργα τέχνης της Βυζαντινής Περιόδου, που στον υπόλοιπο κόσμο κατέστρεψε ο χρόνος και τα δεινά των πολέμων.

Ιούνιος
Ιούνιος

Το Μηνολόγιο είναι γραμμένο σε περγαμηνή, θαυμάσια διατηρημένη, και εκτός των άλλων εικονογραφήσεων, περιέχει και τη συμβολική αναπαράσταση των δώδεκα μηνών. Στην αρχή κάθε κεφαλαίου αυτού του περίφημου βιβλίου, με την πιο καλλιτεχνική εκτέλεση, δεσπόζει και μια εικόνα του κάθε μήνα. Με το πρώτο βλέμμα, μένει κανείς έκπληκτος μπροστά στη διαύγεια των χρωμάτων, που άντεξαν στο πέρασμα των αιώνων. Είναι ζωγραφισμένα αριστοτεχνικά σε χρυσό φόντο, με την πιο εκθαμβωτική βυζαντινή τεχνοτροπία.

Το ηλιακό έτος, η αρχή της πορείας του Ήλιου δια μέσου των δώδεκα μορφών του κύκλου των ζώων, άρχιζε ανέκαθεν από την ημέρα της εαρινής ισημερίας, δηλαδή από τις 21 Μαρτίου, ημέρα που ο Ήλιος μπαίνει στο πρώτο σημείο, το σημείο του Κριού.

Ιούλιος
Ιούλιος

Ο Μάρτιος σηματοδοτεί τη γέννηση του Ήλιου. Είναι ακόμα νέος και πολεμοχαρής. Ο Κριός, ο άγριος και αδάμαστος, είναι σύμβολό του και ο αρχαίος θεός του πολέμου, ο Άρης (Mars) δίνει το όνομά του στον μήνα αυτό. Στη χαρακτηριστική εικόνα του Μηνολογίου, ο Μάρτιος συμβολίζεται με έναν ιππέα πάνω σ’ ένα χιονόλευκο ορμητικό άτι. Ο εξοπλισμός του είναι χρυσός και κόκκινος, ενώ στο ανοιχτοπράσινο ανοιξιάτικο χωράφι, ο Μάρτιος-Άρης προχωρεί σαν νικητής του μέλλοντος. Δεξιά του διαφαίνεται το σύμβολο του Ήλιου, το πρώτο σημείο του ζωδιακού κύκλου.

Ο νεαρός Ήλιος ανεβαίνει όλο και πιο ψηλά στον ανοιξιάτικο ουρανό, παίρνει δύναμη, η Φύση ολάκερη ανδρειώνεται και δυναμώνει. Το δεύτερο σημείο του κύκλου των ζώων, τον μήνα Απρίλιο, είναι ο Ταύρος, που πάντοτε συμβόλιζε το παθητικό δημιουργικό σθένος. Στη μέση της εικόνας στέκεται ο Κύριος της Άνοιξης, ο προστάτης του γεωργού και των ζώων του. Είναι ο Άγιος Γεώργιος με το στεφάνι του Ήλιου στο δεξί του χέρι. Στο αριστερό κρατάει ένα αρνί. Είναι ο καλός ποιμένας, ο προστάτης. Είναι ζωγραφισμένος σαν νέος, ωραίος άντρας με κόκκινο μανδύα.

Αύγουστος
Αύγουστος

Ο Ήλιος, τον μήνα Μάιο, μπαίνει στους Διδύμους. Η Φύση ξεχειλίζει από ευρωστία. Είναι η εποχή του πολλαπλασιασμού των πλασμάτων και του έρωτα. Στην απεικόνιση του Μηνολογίου, άντρας και γυναίκα στέκονται ενωμένοι σε μια ύπαρξη. Ένα ερωτικό ζευγάρι, ένα ζευγάρι γονέων με τα δίδυμα παιδιά τους, που σηματοδοτούν την ευλογία της γονιμότητας. Και δίπλα τους στέκει ο Μάιος, εύθυμος, αισιόδοξος, χαρούμενος, ντυμένος μ’ ένα ποικιλόχρωμο κεντημένο ρούχο, κρατά αμέτρητα λουλούδια στα χέρια του και φορά άνθινο στεφάνι στο κεφάλι του.

Και ο Ήλιος όλο και ψηλώνει το ανάστημά του. Κι έρχεται ο Ιούνιος. Πέρασε πια η πρώτη νιότη, η μαχητική ορμή κι έρχεται γοργά η εποχή της περισυλλογής και της ωριμότητας. Καταφτάνει η μεγαλύτερη μέρα του έτους. Όλοι οι λαοί γιορτάζουν την ημέρα της στροφής του Ήλιου. Το επίσημο ζωδιακό σύμβολο είναι ο Καρκίνος. Ένα πλάσμα, που βαδίζει προς τα πίσω. Στην εικόνα του Μηνολογίου βλέπουμε έναν χωρικό που ασχολείται με τις πρώτες εργασίες της συγκομιδής των καρπών του, φορώντας ένα κοντό ρούχο και μ’ έναν σάκο στ’ αριστερό του χέρι. Το ζώδιο συμβολίζεται με έναν θαλάσσιο κάβουρα, που ήταν το πλάσμα που συνέθλιψε ο Ηρακλής κατά τη μάχη του με τη Λερναία Ύδρα. Ίσως αντιπροσωπεύει τη γνώση σε βάθος, που κατακτά ο άνθρωπος στην ώριμη εποχή της ζωής του.

Σεπτέμβριος
Σεπτέμβριος

Ο επόμενος μήνας είναι ο Ιούλιος με σύμβολό του τον Λέοντα, τον νικητή. Η ωριμότητα προβάλλεται ως το υπέρτατο αγαθό. Το λιοντάρι, ο βασιλιάς των ζώων, στέκεται πλάι σ’ έναν βασιλιά της γης, έναν άνθρωπο ταπεινό δηλαδή που συλλέγει τους καρπούς του τίμιου μόχθου του. Στην εικόνα του Μηνολογίου παριστάνεται ένας θεριστής, που φορά τον λευκό, ελαφρύ χιτώνα των αρχαίων.

Με τον Αύγουστο μπαίνουμε στο ζωδιακό σημείο της Παρθένου. Ο Ήλιος, από την εποχή της δημιουργίας, περνά στην εποχή της περισυλλογής και βρίσκεται στο σημείο της Αθηνάς Παρθένου, της Θεάς της Σοφίας, η οποία απεικονίζεται σαν μια επιβλητική βασίλισσα με το βασιλικό της σκήπτρου. Το φόρεμά της σχηματίζει μεγαλοπρεπείς πτυχές, όπως στα αθάνατα πλαστικά έργα της κλασικής αρχαιότητας. Κι εδώ ελοχεύει μια έκπληξη. Αριστερά από την Παρθένο, κείτεται στο κρεβάτι ένας γέρος άρρωστος και μια υπηρέτρια του δίνει να πιει κρασί. Μα πώς γίνεται ένας γέρος να παριστάνει τον μήνα Αύγουστο; Πρέπει να θυμηθούμε πως το βυζαντινό έτος, καθώς και το εκκλησιαστικό έτος της Ορθόδοξης Εκκλησίας μέχρι σήμερα, άρχιζε την 1η Σεπτεμβρίου. Ο γέροντας, λοιπόν, είναι ο παλιός χρόνος, που ετοιμάζεται να αποχωρήσει.

Οκτώβριος
Οκτώβριος

Ο Ήλιος, κατόπιν, πορεύεται στο σημείο του Ζυγού και όλα στη Φύση διάγουν σε ισορροπία. Τίποτε δε δημιουργείται ακόμη, τίποτε δεν πεθαίνει ακόμη. Ο άνθρωπος μαζεύει τους τελευταίους καρπούς της χρονιάς, ενώ η Φύση αναπαύεται ήρεμη και σοφή. Όλα είναι ζυγισμένα και ισοσκελισμένα. Ο Ζυγός, λοιπόν, είναι το έμβλημα του Ήλιου τον Σεπτέμβριο και η ζυγαριά αποτελεί το εργαλείο του ανθρώπου κατά το φθινόπωρο, το σύμβολο του κατασταλαγμένου, γνωστικού ανθρώπου.

Ο Οκτώβριος πια μας δίνει μια καινούρια εικόνα της ζωής. Ένας κυνηγός βαδίζει στο φθινοπωρινό χωράφι, οι σκύλοι πηδούν ολόγυρά του. Στο ραβδί του έχει κρεμασμένο το θήραμά του, έναν λαγό. Βέβαια, τώρα ο άνθρωπος έχει καιρό, δεν τον απασχολούν οι εργασίες του αγρού και το πανάρχαιο ένστικτο του κυνηγού αφυπνίζεται μέσα του. Ο Ήλιος φαίνεται πως έδωσε όλες τις δυνάμεις της ζωής. Σύμβολό του τώρα είναι ο δηλητηριώδης Σκορπιός. Η Φύση δεν παράγει άλλο, αλλά αρχίζει να σκοτώνει. Σαν να τα δάγκωσε ο ιοβόλος Σκορπιός, πεθαίνουν τα ζώα, πεθαίνουν τα φυτά.

Νοέμβριος
Νοέμβριος

Τον Νοέμβριο, στις μεσημβρινές χώρες, η δύναμη της Φύσης ξυπνά και πάλι. Η γη οργώνεται, είναι η σπορά του χειμώνα και ο προβλεπτικός άνθρωπος περιμένει, μετά τη χειμερία νάρκη, το ξαναζωντάνεμα της Φύσης και τη νέα ζωή των σπαρτών. Ο γεωργός είναι η νέα εικόνα του Μηνολογίου. Ο Τοξότης, που σκοπεύει μακριά, είναι στον ζωδιακό κύκλο το έμβλημα του Νοεμβρίου. Ένα παλιό ξύλινο άροτρο της αρχαιότητας στέκεται καταμεσής της απεικόνισης. Ένα ζευγάρι βόδια που το σέρνουν ακάματα, αποτυπώνει γλαφυρά την κοπιώδη εργασία κατά τα χρόνια τα παλιά.

Κατόπιν, τον Δεκέμβριο, ο Ήλιος φτάνει στο πιο χαμηλό σημείο της πορείας του. Σαν ένας άγριος τράγος, ένας Αιγόκερως, κρύβεται από τα μάτια των ανθρώπων. Κατέφτασε ο χειμώνας και η αναγέννηση της άνοιξης είναι ακόμα μακριά. Το νερό κυριαρχεί τώρα στη γη. Όπως στον βιβλικό Κατακλυσμό εξαφανίστηκε η αμαρτωλή ανθρωπότητα, έτσι τώρα η γη εξαφανίζεται μέσα στη χειμωνιάτικη βροχή ή σκεπάζεται από βαριά χιόνια και πάγους. Ο Υδροχόος παίρνει τη σκυτάλη στον ζωδιακό κύκλο, μετουσιώνεται στο νέο έμβλημα του Ήλιου, που τώρα είναι πολύ αδύναμος για να στεγνώσει το νερό. Στην εικόνα του Μηνολογίου διακρίνουμε τους ανθρώπους να χύνουν καταγής, ωσάν σπονδή, κάτι ρευστό, λάδι ή κρασί.

Δεκέμβριος
Δεκέμβριος

Κάπου εδώ το ηλιακό έτος τελειώνει. Ένας γέρος στέκει παράμερα, τυλιγμένος με τη γούνα του. Το φαγητό, η στερνή του απόλαυση, είναι εκεί μπροστά του. Η γη απορρόφησε όλο το νερό, κάνει κρύο κι ο γέρος κρυώνει. Αλλά στο νερό ζουν τα ψάρια και ο Ιχθύς γίνεται το σύμβολο του Φεβρουαρίου. Ακόμα και στον θάνατο η ζωή δεν παραιτείται, δεν ανακόπτεται το διάβα της. Γρήγορα-γρήγορα έρχεται ο Μάρτιος και μαζί του, να σου και ο καινούριος Ήλιος, η καινούρια ζωή! Γρήγορα έρχεται και η Ανάσταση, που πάντοτε γιορτάζεται την άνοιξη, και ο Ήλιος αρχίζει εκ νέου την αιώνια πορεία του, ελπιδοφόρος και αειθαλής».

Αυτή είναι, λοιπόν, η έννοια των εξαιρετικών απεικονίσεων του Μηνολογίου της Μονής Βατοπεδίου, εκεί στο σεπτό Άγιον Όρος. Καθώς παρατηρούμε τις εικόνες, διαπιστώνουμε μια προχριστιανική, αρχαϊκή προέλευση. Ποιος ξέρει τι ήταν αυτό που ενέπνευσε το θαυμαστό αυτό έργο;

Η αξεπέραστη δημιουργία του αρχαίου πνεύματος διατηρήθηκε ανέπαφη για αιώνες ολόκληρους, για να μας ξαναδοθεί ακέραια με το θρησκευτικό αυτό έργο, καθώς το Μηνολόγιο φέρει ημερομηνία 1346. Γράφτηκε, δηλαδή, στην πρώτη Βυζαντινή Εποχή και μας φανερώνει το θαύμα της γνήσιας Βυζαντινής Τέχνης, που δυστυχώς τόσο λίγο γνωρίζουμε.

Το Μηνολόγιο, το σπάνιο αυτό βυζαντινό χειρόγραφο που ανακαλύφθηκε στο Άγιον Όρος, το οποίο παρουσιάζει μοναδικά την πορεία του Ήλιου και τον ζωδιακό κύκλο, μας δείχνει την αγαστή σύμπλευση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και των ιδεωδών του Χριστιανισμού.

Η είδηση δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Η ΒΡΑΔΥΝΗ», στις 21/03/1936…

Το άρθρο, όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Η ΒΡΑΔΥΝΗ", στις 21/03/1936
Το άρθρο, όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Η ΒΡΑΔΥΝΗ», στις 21/03/1936

Αξιολογήστε το άρθρο

Επιλογή βαθμολογίας

Μέση βαθμολογία / 5. Βαθμολογία - σύνολο αξιολογήσεων:

Μοιραστείτε το άρθρο...
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin
Email this to someone
email

Σχολιάστε το άρθρο

avatar

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.